Lesprogramma 80 jaar vrijheid: ‘Leren van het verleden, voor de vrijheid van de toekomst’

Het programma, bedoeld voor de bovenbouw van het primair onderwijs, maar eenvoudig aanpasbaar voor groep 5 en 6, draait om omgevingsonderwijs. ‘We wilden niet alleen het algemene verhaal van de Tweede Wereldoorlog vertellen, maar juist inzoomen op wat er is gebeurd in de directe leefomgeving van de leerlingen’, vertelt Robert van Herk, educatief medewerker bij het Streekarchief en medeontwikkelaar van het programma. ‘Dat maakt indruk. Als je hoort dat op de plek waar nu een skatebaan is, ooit een V2-raket insloeg, dan skate je daar toch anders rond.’ Het lesprogramma heeft als doel om leerlingen op een persoonlijke en indringende manier te laten ervaren wat oorlog betekent – en waarom vrijheid niet vanzelfsprekend is.

Waarom nu, tachtig jaar na de bevrijding, een nieuw lesprogramma? ‘Omdat vrijheid kwetsbaar is’, benadrukt Van Herk. ‘De wereld is onrustig, en het is belangrijk dat kinderen en volwassenen beseffen dat vrijheid nooit vanzelfsprekend is. Door het verleden dichtbij te brengen, hopen we dat besef levend te houden.’ Het project heeft inmiddels bijna 6000 leerlingen bereikt, dat is ongeveer 90% van alle leerlingen op Voorne-Putten en Rozenburg. Het lesmateriaal is gratis te downloaden via de website van het Streekarchief, en leerkrachten kunnen het aanpassen naar eigen inzicht. 

In de lessen worden niet alleen historische feiten gedeeld, maar ook levensverhalen van kinderen en jongvolwassenen uit de oorlog. Zoals Fietje Levi uit Zuidland, een meisje dat juf wilde worden, maar vermoord werd omdat ze Joods was. ‘Dat raakt kinderen’, zegt Van Herk. ‘Ze herkennen zich in die droom om juf te worden, en dan besef je: haar toekomst werd haar afgenomen, alleen vanwege haar afkomst.’ 

Het lesprogramma bestaat uit diverse onderdelen, waaronder een 15 minuten durende film, een handleiding voor leerkrachten, een tijdlijnposter en de Nieuwe Oorlogs Courant – een krant vol historische informatie en opdrachten, toegespitst op de eigen woonplaats. Elk dorp op Voorne-Putten en Rozenburg heeft zijn eigen les, waarin een lokale oorlogsgeschiedenis centraal staat. Zo gaat het in Oostvoorne over de deportatie van de Joodse jongen Benjamin, in Zwartewaal over de ondergedoken Italiaanse soldaten, en in Brielle over de jodenvervolging en het tragische bombardement op een basisschool.

‘Die lokale invalshoek is onze grootste troef’, aldus Van Herk. ‘Kinderen gaan echt 'aan' als ze plekken herkennen in het lesmateriaal. Dan tikken ze elkaar aan in de klas: ‘Daar ben ik geweest!’ Dat persoonlijke haakje zorgt voor betrokkenheid.’ Het archief zette sterk in op beleving en herkenning, waarbij kinderen worden uitgedaagd na te denken over morele dilemma’s. ‘Wat zou jij doen?’ is een terugkerende vraag in de lessen. ‘We laten bijvoorbeeld een brief zien van een transporteur die klaagt over een betaling nadat hij Joden voor de gemeente heeft afgevoerd. Dat zet aan tot nadenken: besefte hij wat hij deed?’