Hellevoetsluis – Een harde knal, een meterslange steekvlam en een flinke rookwolk. Wie een demonstratie van de kanonniers in de vesting van Hellevoetsluis bijwoont, krijgt een klein voorproefje van het militaire verleden van de stad. De Stichting Kanonniers Hellevoetsluis houdt de geschiedenis van het eeuwenoude geschut levend. Eind september lieten de kanonniers tijdens verschillende demonstraties in de regio opnieuw van zich horen.
De liefde voor historische kanonnen kwam voor Rob, die betrokken is bij de kanonniers en Schietvereniging Hellevoetsluis, niet helemaal uit de lucht vallen. Hij was al jaren actief als pistool- en geweerschutter toen hij met het historische geschut in aanraking kwam. ‘Op een gegeven moment hadden we een club kanonniers uit Vlissingen die de oude kanonnen aan het Zuidfront bediende’, vertelt Rob. ‘In Hellevoetsluis was iemand die ontzettend veel van de geschiedenis van de kanonnen wist, maar hij had niet de mensen om ze daadwerkelijk te bedienen. Toen zijn wij benaderd om dat te gaan doen.’
Daaruit ontstond uiteindelijk de organisatie die tegenwoordig als Stichting Kanonniers Hellevoetsluis actief is. De stichting werd in 2009 opgericht met tien kanonniers. Aanvankelijk was de organisatie verbonden aan de gemeente Hellevoetsluis, maar inmiddels staat de stichting al zo’n vijftien jaar op eigen benen.
Historische plek
Een van de vaste locaties voor de demonstraties is het Zuidfront in de vesting van Hellevoetsluis. De huidige vesting dateert uit het begin van de achttiende eeuw en werd aangelegd om de belangrijke haven te beschermen. Kanonnen, kustbatterijen, magazijnen en andere verdedigingswerken herinneren nog altijd aan die militaire geschiedenis.
Voor Rob maakt juist die omgeving het afvuren van de historische kanonnen bijzonder. ‘De vesting van Hellevoetsluis is een prachtige locatie. Napoleon is hier vroeger zelfs geweest. Dat maakt het een unieke historische plek. Wij proberen die traditie voort te zetten.’
De kanonniers komen niet alleen tijdens hun eigen demonstraties in actie. Ook bij historische en maritieme evenementen zijn ze regelmatig aanwezig. Soms worden ze gevraagd voor een bijzondere gelegenheid. ‘Bij een vestingloop kunnen we bijvoorbeeld worden gevraagd om het startschot te geven. Dat is hartstikke leuk.’
Vaste procedure voor ieder schot
Achter de spectaculaire knal gaat een nauwkeurig proces schuil. Het afvuren van een historisch kanon gebeurt volgens een vaste procedure waarbij veiligheid centraal staat. Voordat een kanon wordt geladen, controleren de kanonniers eerst zorgvuldig of de loop helemaal vrij is. ‘Voor een schot moet alle rommel eruit’, legt Rob uit. ‘Daar hebben we een speciale stok voor. In het weekend wordt er nog weleens iets in een kanon geduwd, dus je moet eerst zeker weten dat alles schoon is.’
Pas daarna kan het kanon worden voorbereid. Volgens Rob wordt voor een demonstratieschot ongeveer 500 gram kruit gebruikt. Vervolgens wordt het kanon verder gereedgemaakt voor het afvuren. Daarbij wordt geen projectiel afgeschoten: het draait tijdens de demonstraties om de knal, rook en steekvlam. Die steekvlam maakt meteen duidelijk waarom bezoekers afstand moeten houden. ‘Je kunt een vlam krijgen van tien tot twaalf meter lang. Aan de voorkant moet dan natuurlijk niemand staan.’
Strenge veiligheidsregels
Een kanondemonstratie organiseren is dan ook meer dan een kanon neerzetten en de lont ontsteken. De kanonniers hebben te maken met regels voor onder meer het werken met wapens en het vervoer van explosieve stoffen. Ook zijn vergunningen nodig en zijn verschillende instanties betrokken bij de veiligheid rond demonstraties en evenementen. Het terrein rond het kanon wordt daarom afgezet en bezoekers mogen het emplacement niet betreden. Ook tijdens grotere evenementen, zoals de Vestingdagen, gelden die veiligheidsmaatregelen.
Dat doet volgens Rob weinig af aan het enthousiasme van het publiek. ‘Het is fantastisch om te doen en mensen zijn ook vaak enthousiast.’ Daarmee blijft een stukje van het artillerieverleden van Hellevoetsluis niet alleen zichtbaar, maar ook hoorbaar. Waar de kanonnen ooit bedoeld waren voor de verdediging van de strategische haven, hebben ze tegenwoordig een vreedzamer doel: bezoekers laten ervaren hoe een belangrijk onderdeel van de geschiedenis van de vesting eruitzag, en vooral hoe het klonk.
