Om zorgvuldig om te gaan met deze historische schatten heeft ABB Bouwgroep, ontwikkelaar en bouwer van het project, archeologisch onderzoeks- en adviesbureau RAAP ingeschakeld. De archeoloog omschrijft welke vondsten tijdens het onderzoek zijn vergaard: ‘De vondsten brengen ons terug naar de 14e á 15e eeuw. Daarnaast zijn ook indicaties aangetroffen voor bewoning in de ijzertijd.’
Op de plek waar binnenkort een wijk van 84 koopwoningen wordt gerealiseerd, was ruim 600 jaar geleden het Sint-Andriesklooster gevestigd. Archeoloog Mol: ‘Dit klooster is naar verluid in 1403 gesticht. Het klooster was opgericht als huis voor augustinessen (nonnen red.), waarna het gebouw vanaf 1582 in gebruik werd genomen als ziekenhuis, ofwel inrichting voor leprapatiënten. In 1650 werd het ziekenhuis opgeheven en zijn het gebouw en erf verkocht aan een particulier. Het hoofdgebouw stond ook wel bekend als ‘Huys te Rugge’ en is pas in 1964 afgebroken.’
Naast resten die aan de kloosterperiode toe te schrijven zijn, zijn ook fragmenten aardewerk uit de ijzertijd aangetroffen. ‘Dit is in lijn met eerder archeologisch onderzoek in Brielle en omgeving. Deze vondsten zijn een indicatie dat in de buurt van het plangebied een nederzetting uit de ijzertijd te verwachten is.’
Nonnenbegraafplaats
‘De meest opzienbarende ontdekking was de begraafplaats van de augustinessen, daterend tussen de 15e en 16e eeuw. In totaal zijn de overblijfselen van 81 individuen, uitsluitend vrouwen, opgegraven. Een bijzondere vondst. Aan de vele kistnagels kunnen we zien dat de nonnen in houten kisten ter aarde zijn besteld. Het hout van de kisten heeft de tand des tijds niet goed doorstaan. Slechts één graf bevatte nog een deel van de houten kist.’
Aan de opgravingen is te zien dat de nonnen hun sobere levensstijl ook in het graf doorvoerden. “Er zijn maar weinig grafgiften of persoonlijke items meegegeven of bewaard gebleven. Een graf bevatte een klein kraaltje in de vorm van een eikeltje.’ Alle overblijfselen en vondsten zijn zorgvuldig geruimd en worden na onderzoek opgeslagen in het archeologisch depot van de provincie Zuid-Holland.
Steenbouw
Verder zijn ook resten van steenbouw aangetroffen. Mol: “Het betreft onder andere delen van de kloostermuur dat het terrein afschermde van de buitenwereld. Daarnaast werden funderingen, muren en een kelder van ten minste één bijgebouw gevonden, evenals sporen van (water)putten en (afval)kuilen.”
Ten noorden van de kloostermuur, langs De Rik, werden meer resten van historische panden aangetroffen. “Het gaat om muren, funderingen, uitbraaksleuven en kelders van enkele historische panden langs De Rik. De eerste indruk is dat deze resten uit de 16e tot en met de 18e eeuw dateren, maar dat neemt niet weg dat sommige bouwwerken in oorsprong ouder kunnen zijn en wellicht tegelijkertijd met het klooster zijn gerealiseerd.”
Waterbeheer
Naast de muurresten zijn in diezelfde werkputten langs De Rik perceel- en/of erfgerelateerde sporen aangetroffen in de vorm van diverse greppels, sloten, kuilen en putten. Hieruit blijkt dat ze in de 14e eeuw al bezig waren met waterbeheer. “Eén van de sloten was beschoeid getuige de fragmenten van palen en planken langs de sloot. Bovendien is op een zeker moment een houten dammetje in de sloot gerealiseerd om de toestroom van het water af te dammen”, vertelt de archeoloog.
Het verdwenen Rikse Straatje
De afvalkuilen, mestkuilen en tonputten die aan de noordoostkant van het kloosterterrein zijn gevonden, kunnen de archeologen in verband brengen met historische bewoning langs het verdwenen Rikse Straatje dat het gebied heeft doorkruist. “Van de woningen zelf zijn nauwelijks restanten gevonden.
Gedetailleerd beeld
Alle sporen en structuren zijn door het team van RAAP verzameld. In totaal heeft het onderzoek vele vondsten opgeleverd, waarmee een gedetailleerd beeld kan worden geschetst van het dagelijks leven van zowel de nonnen op het kloosterterrein als de bewoners van de omliggende woningen. “Het gaat met name om gebruiksaardewerk, dierlijk bot, bouwmateriaal, leer, glas en metaal. Onderzoek naar (macro)botanisch afval, zoals zaden en vruchten, zal samen met bijvoorbeeld stuifmeelonderzoek gegevens opleveren over de vegetatie van weleer, maar ook over de bestaans- en voedseleconomie van de terreinbewoners door de eeuwen heen,” vertelt Mol over het bodemonderzoek.
Zorgvuldig ingericht
Alle vondsten worden zorgvuldig opgeslagen in het archeologisch depot van de provincie Zuid-Holland, waar ze ook voor toekomstig onderzoek beschikbaar blijven. Jan Dekker, directeur ABB: “Wij vinden het belangrijk om zorgvuldig om te gaan met de rijke historie die Brielle ook hier aan ons openbaart. We hebben onze nieuwbouwplannen bewust zo ingericht, dat het centrale kloostergebouw bewaard kan blijven en zoveel mogelijk van het bodemarchief bewaard en onbeschadigd blijft. Het terrein wordt deels opgehoogd zodat de bouwwerkzaamheden niet overal tot in de archeologische laag reiken.” Ook aan de overkant van De Rik (naast de Bedevaartskerk) wordt het maaiveld opgehoogd waardoor de restanten van het Regulierenklooster bewaard blijven. Zo blijft veel van de archeologische resten veilig in de bodem zitten waar ze de afgelopen 500 jaar al hebben gelegen.
Meer informatie Twee Getuigen
Nieuwbouwproject Twee Getuigen wordt opgedeeld in twee fases: fase 1 tegenover de Bedevaartskerk, waar bovenstaand onderzoek heeft plaatsgevonden en fase 2 aan De Rik naast de Bedevaartskerk. In totaal worden 84 woningen gebouwd, van eengezinswoningen tot vrijstaande huizen en appartementen.
